13.05.2017- Kölelik Yasaları

Köle sahipleri ekmek kaygusu çekmedikleri

için felsefe yapıyorlardı, çünkü

Ekmeklerini köleler veriyordu onlara;

Köleler ekmek kaygusu çekmedikleri için

Felsefe yapmıyorlardı, çünkü ekmeklerini

Köle sahipleri veriyordu onlara.

Ve yıkıldı gitti Likya.

 

Melih Cevdet Anday

 

KÖLELİK YASALARI

Özel İstihdam Bürosu kavramı ilk defa 2013 yılında ortaya çıkmış, ilgili yasanın kesinleşmesi üç yıl sonra gerçekleşmiştir. 6715 , 4904, 4857 sayılı yasalarla ve 29854 sayılı yönetmelikle Özel İstihdam Bürolarının nasıl ve ne şekilde faaliyete geçeceği detaylı bir şekilde anlatılmıştır…

Daha önce kamu kurumu olarak 2003 yılından beri faaliyette bulunan İş Kurumunun faaliyetleri yukarda sayılan yasalarla özel sektöre devredilmek istenmiştir. Bundan İş Kurumunun sona ereceği anlaşılmasın Kurumun çalışmaları devam ediyor …

29854 sayılı Özel İstihdam Büroları Yönetmeliği 11 Ekim 2016 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

ÖZEL İSTİHDAM BÜROSU

Nedir Özel İstihdam Bürosu tanımlayalım… İş arayanların elverişli oldukları işlere yerleştirilmesine ve çeşitli işler için uygun işler bulunmasına aracılık yapmak ve/veya geçici iş ilişkisi kurma faaliyeti yürütmek üzere Kurum tarafından izin verilen gerçek ve tüzel kişiler tarafından kurulan bürolar…

Kanuna göre Özel istihdam bürolarında İş arayan kimselere uygun iş bulmak amaçlanmış … Bunun için İş Kurumundan izin almak zorunluluğu var. Tüzel kişiler istihdam bürosu açabildiği gibi özel kişiler de istihdam bürosu açabiliyorlar.

Yalnızca Geçici iş ilişkisinden bahsedildiğine göre kalıcı iş ilişkisi kurulamıyor. Ancak geçici iş ilişkisinin bitmesi ile beraber işçi çalışmaya devam ediyorsa kalıcı iş ilişkisi başlıyor.

 

İşçi ile istihdam bürosu arasında İş ilişkisi kurulma süresi işin niteliğine göre dört ay ve sekiz ay ile sınırlandırılmış. Sözleşmenin bitiminden altı ay süre geçtiği zaman aynı işçi ile yeniden iş sözleşmesi düzenlenebiliyor.

 

HANGİ İŞLERDE GEÇİCİ İŞ SÖZLEŞMESİ YAPILACAK

 

a) 4857 sayılı Kanunun 13 üncü maddesinin beşinci fıkrası(çocuk sahibi çalışanların kısmi çalışma hakkı) ile, 74 üncü maddesinde(kadın işçilerin doğum izni) belirtilen hâllerde, işçinin askerlik hizmeti hâlinde ve iş sözleşmesinin askıda kaldığı diğer hâllerde,

b) Mevsimlik tarım işlerinde,

c) Ev hizmetlerinde,

ç) İşletmenin günlük işlerinden sayılmayan ve aralıklı olarak gördürülen işlerde,

d) İş sağlığı ve güvenliği bakımından acil olan işlerde veya üretimi önemli ölçüde etkileyen zorlayıcı nedenlerin ortaya çıkması hâlinde,

e) İşletmenin ortalama mal ve hizmet üretim kapasitesinin geçici iş ilişkisi kurulmasını gerektirecek ölçüde ve öngörülemeyen şekilde artması hâlinde,

f) Mevsimlik işler hariç dönemsellik arz eden iş artışları hâlinde,

Geçici işçi sağlama sözleşmesi; ikinci fıkranın (a) bendinde sayılan hâllerin devamı süresince yani; çocuk sahibi ebeveynlerin kısmi sureli çalışması, kadınların doğum izni hallerinde bir de mevsimlik tarım işlerinde ev hizmetlerinde sözleşmede süre sınırı yoktur.

Örneğin bir evde temizliğe giden Fadime kadın için uzun yıllar geçici iş sözleşmesi yapılabilinecektir. Diğer bentler (ç,d,e,f )için kanun en fazla dört ay sözleme yapılabilir denir. Bu dört aylık süre iki defa tekrarlanabiliyor .Dönemsellik arz eden (f maddesi) iş artışları ise süre sınırlamasından hariç tutulmuş.

Görüldüğü gibi geçici işçi çalıştırma süresi iş niteliği kapsamı oldukça geniş tutulmuş. Tıpkı esnek çalışma da olduğu gibi üretim arttığında patron çok rahat bir şekilde işçi kiralayabilecek ucuza işçi çalıştırabilecektir.

İşçi kiralamasının mümkün olmadığı işyerleri sadece kamu kurumları ve yer altından maden çıkarılan işyerleridir.

Bu demektir ki her iş için işçi kiralanabilecektir.

KADROLU İŞÇİ SAYISINA GÖRE KİRALIK İŞÇİ SAYISI

Bir işyerinde kiralık işçi o işyerinde çalıştırılanların en fazla dörtte biri kadar olabilir. On ve ya daha az işçi çalıştırılan iş yerlerinde beş işçiye kadar geçici işçi çalıştırılabilir.

Toplu işten çıkarılan işyerlerinde sekiz ay süresince geçici işçi çalıştırılamaz…

Grev ve lokavt uygulanması sırasında geçici işçi çalıştırılamaz…Bir istisnası var; Bu durumun teknik ve hayati zorunluluk nedeniyle olup üretimle doğrudan bağlantılı olmayan çalışmalar için geçici iş ilişkisi kurulabilir.

Özel istihdam bürosu geçici iş ilişkisi kurmak için sadece işverenden ücret alabilir işçiden herhangi bir menfaat sağlayamaz. Ancak çalıştırılacak kimse üst düzey yönetici profesyonel sporcu, teknik direktör, antrenör, manken, foto model, sanatçı ve benzeri ise bu kimselerden ücret alınabiliyor. Özel istihdam bürolarına kiralık işçi çalıştırmayla ilgili her türlü reklam yasak. Ancak işle ilgili eğitim verebilir, seminerler düzenleyebilir.

İŞÇİ ÜCRETİNİ KİMDEN ALACAK

Geçici işçi ücretini istihdam bürosundan alacak. Sigorta primini İstihdam bürosu yatıracak. İşveren her ay düzenli olarak ücretin ödendiğini kontrol edecek. Yine sosyal güvenlikle mükellefiyetlerden de istihdam bürosu sorumlu. 29854 sayılı yönetmelik ücretin ödenmemesinde en çok üç aya kadar işvereni sorumlu tutuyor. Sorumluluklarını birkaç defa (!)yerine getirmeyen istihdam bürosunun yetkileri İş kurumu elinden alıyor.

İstihdam büroları işçi kiralamak için 350.000 TL teminat yatırırken zamanla yatırdığı bu parayı geri kazanmak için ucuz işçi bulma yoluna gidecektir. İşveren istihdam bürosuna vereceği ücreti işçiden kısarak vermek isteyecektir.

Gerek ilgili kanunda gerekse yönetmelikte ihbar ve kıdem tazminatından, fazla mesaiden, işe iade hakkından bahsedilmemektedir. Ücretin hakkaniyetle tespit edileceği son derece şüphelidir. Bu anlamıyla işçi taşeron işçiden dahi kötü durumdadır. Zira taşeron işçilikte asıl işverenle birlikte alt işveren de işçiye karşı sorumlu olmalarına karşılık, Özel İstihdam Bürosu kanununda işçinin hakkın arayacağı yasal dayanaktan pek söz edilmemektedir. Kazanılmış hakların değil sadece insan haklarının müthiş bir şekilde geriye gittiği böyle bir yasa ile çocuklarımız ne olacak diye düşünmeden edemiyorum…

 

Gülüzar ÖZEV

SMMM/Sosyal Güvenlik Uzmanı

 

Kaynak; 6715 Nolu Kanun, 4857 Nolu İş Kanunu, 4904 Nolu Kanun, 29854 sayılı Yönetmelik,