İş, Meslek ve Kariyer Danışmanlığı üzerine…

Bir İnsanın Hayatı Boyunca Çok Sayıda Farklı İŞİ Olabilir; Ancak MESLEK Genellikle Bir ya da İkiyle Sınırlıdır…

Bir kişinin mesleğinin olması, onun başka bir mesleği daha edinemeyeceği anlamına gelmez. Bazen insanlar yaşamlarının belli bir noktasına kadar bir mesleği icra ederken, sonrasında farklı bir eğitim alarak başka bir meslek edinmeye ve onu icra etmeye başlayabilirler.

Doktorken müzisyenlik yapan kişilerde olduğu gibi, kişi iş yaşamında iki farklı mesleği aynı anda yapabilir.

O halde Meslek; Bir alanda eğitim ve uzmanlık kazanmayı; İş ise bir işyeri içinde gerçekleştirilen faaliyetleri ifade etmektedir. Meslek sahibi olmak için genellikle uzun bir eğitim süreci gerekli olsa da bazen şart da değildir. Örneğin ülkemizde ‘’Fırıncılık, Kuaförlük’’ gibi mesleklerin, uzun yıllar süren Usta – Çırak ilişkisi içinde bir eğitim kurumuna devam etmeden de kazanılması mümkün olmaktadır.

 

 

İŞİNİZDEN MEMNUN MUSUNUZ? (İşinizden memnun olmadığımız yönler var mıdır?)

Bu soruya çok memnunum cevabını açıkçası beklemiyoruz. Ama memnun olanları bir kenara koyarsak; İş Doyumsuzluğunun birçok sebebinin olduğunu söyleyebiliriz.

Çalışanın değerleri ile iş ortamında benimsenen değerlerin uyuşmaması en önemli sebep olabilir.

Diğer önemli sebep ise kişinin, işinin gerektirdiği yetenek ve becerilere sahip olmaması olabilir.

Kişinin seçecekleri işin ya da mesleğin Yetenek, Beceri ve Değerlerine uygun olması beklenir. Bunu n için Ölçme Araçlarından faydalanabilir. Kişinin özelliklerinin düşündüğü mesleklerle uyumlu olup olmadığı incelenir. Yetenek Testleri ve Değer Envanterleri uygulanır.

Ülkemizde Yetenek, kabataslak Sözel ve Sayısal Şeklinde değerlendirilmekte; Güzel Sanatlar, Konservatuar ve Spor Akademileri kendi Özel Yetenek Sınavlarını yapmakta; çoğu mesleğin gerektirdiği yetenekler yeterince dikkate alınmamaktadır.

Uzun süren eğitim ve verilen onca emekten sonra kişinin aslında daha yetenekli olabileceği bir alanı seçmemiş olmasından dolayı yaşayacağı hayal kırıklığını düşünürsek, bu seçimin en başından yapılması daha akıllıca olacağı kesindir.

 

NE TÜR KARİYER PROBLEMLERİYLE KARŞILAŞACAĞIMI ÖNCEDEN BİLEBİLİR MİYİM?

Evet. Kariyer Kararlarınızda etkili olan Özellikleri belirlerseniz neden olmasın!

Önce kendinizi tanımanız gerekecek; doğrudan bilemediğiniz özelliklerinizi de ölçme araçlarının yardımıyla ve bu konuda Uzman Danışmanların (!) soracağı sorulara vereceğiniz yanıtlarla sağlayabilirsiniz. Şimdi Bu özelliklere bir göz atalım;

  • Yaşınız; Kariyer Gelişim Evresindeki Yerinizi belirleyecek.
  • Cinsiyetiiniz; Erkek baskın ya da Kadın baskın mesleklerle ilgili önyargılarla karşılaşabileceksiniz.
  • Sosyoekonomik Seviye; Sosyal Sermaye gibi sınırlılıklar...
  • Başarılarınız, Özsaygı ve Özetkinlik Düzeyiniz; Bu kavramlar çok önemli;

 

Başarı;

Genellikle akademik başarı akla gelir,derslerdeki başarınız,iş başarısı veya meslek başarısı da incelenebilir(Performans,terfi..vb)

Özsaygı(Self-esteem):

Benlik Saygısı, kendinizi ne derece beğendiğiniz, kabul ettiğiniz ile ilgilidir. Burada Özsaygının düşük olması arzuladığınız meslek ya da ortamlarda yeterince kendinizi gösterememenize neden olabilir.

Özetkinlik;

Kendi becerilerinize ve yeterliliğinize yönelik algınızdır. Özetkinlik motivasyonel tarafı ağır basan bir kavramdır.

Bir davranışı başlatıp başlatmama, ne kadar çaba göstereceğiniz, Güçlükler karşısında ne kadar mücadele vereceğiniz Özetkinlik İnancınızla ilgilidir.

Bir kişinin özetkinliği düşükse yeteneklerini ve becerilerini olduğundan düşük görür, bunun sonucunda kapasitesinin altında yer alan mesleklere ve işlere yönelir.

  • Yetenek ve İstidatlarınız: Yetenek, bir görevi tamamlamadaki hali hazırdaki performansınız iken, İstidat: gelecekteki bir görevi tamamlamadaki performansınızdır. Ancak çoğu zaman yetenek testleri ile kişilerin gelecekteki performansı değerlendirildiğinden yetenek ve istidatın iç içe geçtiği görülür.

İnsan Yetenekleri 4 geniş kategoride incelenebilir.(The Occupotional Information Network)

Bilişsel Yetenekler: Problem çözme durumlarında bilginin kazanımı ve Kullanımını ifade eder.

Psikomotor Yetenekler: Objeleri kontrol etme ve oynatma kapasitesidir.

Fiziksel Yetenekler: Fiziksel kuvvet, dayanıklılık, esneklik, denge ve koordinasyonu etkiler.

Duyusal Yetenekler: Görsel, işitsel algıyı ve konuşmayı etkiler.

  • Beceri, İlgi ve Değerleriniz:
  • Fiziksel ve Zihinsel Engellilik:
  • Fiziksel Görünüm ve İmaj normları: Prezantabl, iyi görünüm bazı işler için önemli olabilir; örneğin fiziksel çekiciliğin Hosteslik mesleğinde ön planda olması gibi.
  • Üstün zekâlılık ve ya Yeteneklilik: : Araştırmaların birçoğunda Üstün Zekâlı Öğrencilerin Kariyer Seçimlerinde zorluklar yaşadığı görülmüştür.
  • Kariyer Kararsızlığınız ve Karar Verme Tarzlarınız: Zaman zaman hepimiz Kararsızlık yaşarız. Burada önemli olan Kariyer Kararsızlığı dışında, yaşamın diğer alanlarında da bunu yaşayıp yaşamamamızdır.

Ülkemizde Karar Stratejileri, Mesleki Kararsızlık ve Mesleki Karar vermede Yetkinlik gibi alanlarda geliştirilmiş çeşitli ölçekler bulunmaktadır.

Karar Stratejileri Ölçeği, Kuzgun tarafından geliştirilmiş olup,40 maddeden oluşmaktadır. Lise ve üzeri yaş grubu için geliştirilen ölçeklerden biridir.

  • Kişiliğiniz: Çok geniş bir kavram olan Kişilik, incelediğimiz birçok değişkeni(Özetkinlik, özsaygıyı) da içine alan, en belirleyici özellik de diyebiliriz... Mesleki Başarı ile Kişilik arasında son dönemlerde çok önemli araştırmalar yapılmaktadır.

KİŞİLİĞİ ÖLÇEBİLİR MİYİZ?

Evet. Cattel ve Eysenck bu konuda öne çıkan araştırmacılardır.

Farklı Durumlarda ve Zamanlarda Tutarlılık gösteren Davranışlarımız vardır. İşte Kişilikteki bu kavramlara ‘’Özellik(Treyt) ‘’ deriz.

Cattel,16 Faktör Kişilik Testinde Faktör Analizini kullanarak, birbirinden ayrı Treytler belirlemiştir. Personel Seçimi,Kariyer Danışmanlığı ve İşten Çıkarma gibi süreçlerde sıkça kullanılır.

Kişiliğin Sınıflandırılarak ölçülmesinde diğer bir yaklaşım California  Kişilik Envanteridir. 18 Kişilik Faktörünü ölçmeyi hedefler.

Edwards Kişisel Tercih Envanteri,15 güdüyü ölçer.

Son yıllarda en fazla kabul gören 5 Temel Faktörlü Kişilik Envanteri olmuştur.

Dışa Dönüklük,

Uyum(Geçimlilik)

Duygusal Denge(düşük Nevrotiklik)

Açıklık(Deneyime Açıklık)

Her birey bu noktalar arasında kalan doğruda belli bir yerde yer alarak kendi özel kişilik yapısını ortaya koyar.

Sadece bu 5 Faktörü ve doğru üzerindeki noktaları düşündüğümüzde ‘’Çok Farklı Kişilik Profiline Sahip Bireylerin olması’’ kaçınılmazdır.

Yurt dışında 5 Faktörlü Kişilik Özelliğini Değerlendirmek için;

NEO PI-R(Uzun Form) ve NEO FFI(Kısa Form) Ölçekleri de kullanılmaktadır. Ülkemizde 40 ve 187 maddelik Ölçekler geliştirilmiştir.

PEKİ, TÜM BUNLARI BEN KİME DANIŞABİLİRİM?

Psikolojik Danışmanlığın bir türü olan Kariyer Danışmanlığı bu sorularınıza cevap verip, Başarılı olmanıza, İş Doyumunu sağlamanıza, Geleceğinize ait Mesleki Kararlarınızı almanıza yardımcı olabilir;

  • Seçebileceğiniz işler ve mesleklerle ilgili bilgi verip, yollar önerebilir.
  • Kendinizi tanımanıza yardımcı olur, Benlik Algınızı Gerçekçi bir şekilde oluşturmanıza katkıda bulunur; Gerçek Özelliklerinizle Kendinizi nasıl Algıladığınızı uyumlaştırabilir.
  • Güçlü yönlerinizi geliştirmenize yardımcı olurken, yetersizliklerinizin de farkına varmanızı sağlar.
  • Kişisel Gelişiminize katkı sağlar.
  • Profesyonel düzeyde ve Gizlilik İlkesi çerçevesinde Yüz yüze Etkileşim Yoluyla, kariyerinizin her döneminde size destek sağlar.
  • Bireysel ve Grup Danışmanlığı Yapabilecek düzeyde Eğitim aldığından, Kariyer Gelişiminiz ile ilgili Program Geliştirme, Yönetme ve Uygulama alanlarında yetkindir. Bu konuda Ölçme araçlarından yararlanır.
  • Performans İyileştirici çalışmaların yanında Koçluk ve Danışmanlık yaparak Kurumlara ve Şahıslara hizmet verir.
  • Eğer Yönetici  / İşveren Pozisyonunda iseniz; Farklı Kişilik Tiplerini Tanımanızı ve Uyum içinde Örgüt Amaçlarına Odaklanan bir Ekip Kurmanızı veya Var olan Ekibinizin  Etkinliğini arttırmanıza  yardımcı olur.
  • Pozitif Psikolojinin etkisini, daha iyi bir geleceğinizin mümkün olabileceğine olan inancınızla birleştirmenize yardımcı olurken, (Planlı! )Rastlantı ve Tesadüfleri de Planlamanıza yardımcı olur.
  • Artan Rekabet ve Baskı, Belirsiz ve Az Yapılandırılmış Kariyer Yolları, Dünyanın her yerinde çalışma olasılığı, Geçici ve Sözleşmeli İşlerin Artışı, Kendi işini Kurma İsteği, Çalışanlarda Aranılan Özelliklerin Farklılaşması, Teknolojik Gelişmeler gibi Toplumsal Değişimlere Uyum Sağlamanıza Yardımcı olur.

 

Özgür BALKIS

İnsan Kaynakları Uzmanı, Kariyer Danışmanı

Mart 2016