1 Mayıs’ta çalışana fazla mesaisini verin

BUGÜN 1 Mayıs Emek Bayramı. Tüm ülkede işçiler ve emekçiler doya doya eğlenecek. Meydanlar halaylar, davullar ve emekçilerin şen sesleriyle çınlayacak. Tabii bugün bazı işçiler ise yine işinin başında olacak. O yüzden ‘Bugün tatil değil miydi? Çalışmak zorunda mıydık?’ türünden çok sayıda soru geliyor. Biz de konuyu netleştirelim istedik. Yasa gereğince, sadece 29 Ekim günleri özel işyerleri kapatılmak zorundadır. Diğer resmi tatil ve bayram günlerinde özel sektör işyerlerinin kapatılması, tatil edilmesi söz konusu değildir. 

TATİL VE BAYRAMDA ÇALIŞANA FAZLA PARA ÖDENMELİDİR:

1 Mayıs günleri 2008 Nisan’ında, “Emek ve Dayanışma Günü” olarak kutlanması kabul edilmiştir. 22 Nisan 2009 tarihinde TBMM’de kabul edilen yasa ile 1 Mayıs resmi tatil ilan edilmiştir. Ulusal Bayram ve Genel tatiller Hakkında Kanun’un ikinci maddesi gereğince: “Madde 2-Aşağıda sayılan resmi ve dini bayram günleri ile yılbaşı günü ve 1 Mayıs günü genel tatil günleridir. 

A) Resmi bayramlar şunlardır:
1. 23 Nisan günü Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramıdır. 
2. 19 Mayıs günü Atatürk’ü Anma ve Gençlik ve Spor Bayramı günüdür. 
3. 30 Ağustos günü Zafer Bayramıdır. 

B) Dini bayramlar şunlardır:
1. Ramazan Bayramı; Arefe günü saat 13.00’ten itibaren 3,5 gündür. 
2. Kurban Bayramı; Arefe günü saat 13.00’ten itibaren 4,5 gündür. 

C) 1 Ocak günü yılbaşı tatili, 1 Mayıs günü Emek ve Dayanışma Günü tatilidir. Ulusal, resmi ve dini bayram günleri ile yılbaşı günü ve 1 Mayıs günü resmi daire ve kuruluşlar tatil edilir. Bu kanunda belirtilen ulusal bayram ve genel tatil günleri; Cuma günü akşamı sona erdiğinde müteakip Cumartesi gününün tamamı tatil yapılır. Mahiyetleri itibariyle sürekli görev yapması gereken kuruluşların özel kanunlarındaki hükümler saklıdır. 29 Ekim günü özel işyerlerinin kapanması zorunludur.” Görüldüğü üzere sadece 29 Ekin günleri işyerlerinin kapatılması zorunludur ama diğer tatil günlerinde özel sektör işyerleri işçi çalıştırabilir. Tabi fazla mesai ve tatil- bayram ücreti ödemek kaydıyla. İşçinin çalışması ise kendi rızasına bağlıdır yani işveren istese ama işçi çalışmak istemezse işçi zorla çalıştırılamaz. 

ÜCRET NASIL HESAPLANACAK: 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 44. maddesine göre; “Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma; Madde 44 – Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde işyerlerinde çalışılıp çalışılmayacağı toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmeleri ile kararlaştırılır. Sözleşmelerde hüküm bulunmaması halinde söz konusu günlerde çalışılması için işçinin onayı gereklidir. Bu günlere ait ücretler 47 nci maddeye göre ödenir.” İlgili 47. maddeye göre de; “Genel tatil ücreti: Madde 47 – Bu kanun kapsamına giren işyerlerinde çalışan işçilere, kanunlarda ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen günlerde çalışmazlarsa, bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretleri tam olarak, tatil yapmayarak çalışırlarsa ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücreti ödenir. 

Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde işçilerin ulusal bayram ve genel tatil ücretleri işverence işçiye ödenir.” Her iki madde birlikte değerlendirildiğinde de; işçi çalışmasa bile genel tatil ve bayram için bir günlük yevmiyesini alır. Ayrıca bir de çalıştırılırsa bir yevmiye daha alır. Üstüne bir de bu günlerde fazla mesai yaparsa normal yevmiyesi 1,5 katı hesaplanır. 

CEZASI VAR: Tatil günleri ile bayram ve resmi tatil günlerinde işçiyi çalıştıran işveren karşılığını da yasal olarak hesaplamak zorundadır. Yasa maddelerine uymayarak çalıştıran işverene 1.343 lira idari para cezası uygulanır. Ayrıca yasaya aykırı bir şekilde “Fazla çalışma ücreti ödenmeyen, hak ettiği serbest zamanı altı ay içinde kullandırılmayan, onayı alınmadan fazla çalıştırılan her bir işçi için” 102/c gereğince idari para cezası da uygulanır.

1 MAYIS’TA NELER OLDU?

Dünya üzerindeki tüm emekçilerin coşku ile kutladıkları ‘1 Mayıs İşçi Bayramı’ büyük bir mücadelenin ürünüdür. 1874 yılında ABD’de de 4 eyalette ücretlerin düşürülmesi kararına işçiler tepki gösterdi. Toplantı polis tarafından basıldı. 10 işçi lideri asıldı, 14’ü hapishaneye gönderildi. Üç yıl sonra işçilere yine polis müdahale etti. Olaylarda 12 işçi hayatını kaybetti. Özlük hakları konusunda işverenler bir türlü adım atmayınca 1 Mayıs 1886 günü ülkede genelinde genel grev kararı alındı. 80 işçi polis kurşunlarıyla hayatını kaybetti. Dört işçi lideri idam edildi. Aralık 1888’de ‘Amerikan İşçi Federasyonu’ her yıl 1 Mayıs’ta kitlesel gösteriler düzenleme kararı aldı. 14-21 Temmuz 1889’da II. Enternasyonal, 1 Mayıs’ı işçi sınıfının uluslararası birlik ve dayanışma günü ilan etti. 1890 yılından sonra 1 Mayıs’lar bütün ülkelerde uluslararası işçi bayramı olarak kutlanmaya başlandı. Birçok ülkede 1 Mayıs tatil günü olarak kabul edildi.

İŞÇİNİN BÜYÜK MÜCADELESİ: Osmanlı İmparatorluğu’nda gerçek anlamda bir işçi sınıfı yoktu. Cumhuriyet’in ilanından sonra İzmir’de toplanan İktisat Kongresi’nde (1924) işçi önderleri 1 Mayıs’ın işçi bayramı kutlanması, işçilere dernek kurma ve toplantı hakkı, toplu sözleşme hakkı, bir iş yasasının çıkarılması, ücretli tatil talep etti. Ancak talepleri kabul edilmedi. Amele Teali Cemiyeti buna rağmen mücadelen vazgeçmedi. 1924-26 arasında işçi örgütlenmesinde çok önemli rol oynadı. 30 bin işçiyi örgütledi. Hükümeti 1 Mayıs İşçi Bayramı olarak kutlamaya ikna etmese de 1 Mayıs tatil edilmesini sağladı.

1 Mayıs 1977 günü İşçi Bayramı’nı kutlamak üzere çeşitli illerden İstanbul’a gelen yaklaşık 500 bin kişi DİSK`in önderliğinde Taksim Meydanı’nı doldurdu. Dönemin DİSK Başkanı Kemal Türkler konuşmasının sonuna geldiğinde etraftan silah sesleri duyuldu. Sular İdaresi binasının üstünden ve meydandaki otelin çeşitli katlarından açılan ateş yüzünden insanlar panik halde kaçmaya başladı. İnsanlar kaçmaya çalışırken polis panzerleri kalabalığın arasına girdi ve kitleleri sıkıştırarak Kazancı Yokuşu’na itmeye başladı. 28 kişi ezilme ya da boğulma nedeniyle, 5 kişi vurularak, 1 kişi de panzer altında kalarak yaşamını yitirdi, yaklaşık 130 kişi yaralandı. 

Yaşanan bu olaya rağmen DİSK kararlı bir şekilde çalışmalarını sürdürdü. Derin güçler bir kere daha düğmeye bastı. DİSK Genel Başkanı Kemal Türkler, 22 Temmuz 1980’de evinin önünde vurularak öldürüldü. 1980 askeri darbesi ile sendikal harekete ağır bir darbe vuruldu. Binlerce sendikacı ve işçi tutuklandı. 12 Eylül Askeri darbesiyle yasaklanan ‘İşçi Bayramı’ 2009 yılından itibaren ülkemizde resmi tatil olarak ilan edildi. 1 Mayıs günü Emek ve Dayanışma Günü tatili olarak açıklandı.

Yasal Uyarı: Yayınlanan köşe yazısının tüm hakları Yeni Yüzyıl Gazetesine aittir. İzin alınmadan kullanılamaz, kaynak gösterilemez.


Paylaş